“Bij alles dat we doen staat gebruiksvriendelijkheid en de beleving centraal”, vertel Rick Bosscher, medeoprichter van Dycon. Dycon is een fullservicebureau voor online en offline media en ontwikkelt daarnaast datagedreven oplossingen voor de energietransitie. Vanuit die visie begon Dycon te werken met de energiedata van het Nationaal Energie Dashboard (ned.nl). “Organisaties hebben vaak wel toegang tot data over energieprijzen, elektriciteitsproductie en CO₂-uitstoot, maar vinden het lastig om die informatie écht te vertalen naar concrete acties,” aldus Rick. Zo ontstonden SlimVerbruik.nl en iets later ook Axioniq: twee diensten die organisaties en particulieren helpen om energie slimmer te gebruiken.

SlimVerbruik: inzicht in het optimale moment

SlimVerbruik.nl helpt consumenten en bedrijven om elektriciteit te gebruiken op het slimste moment. “Dat slimste moment kan voor iedereen en op elk moment anders zijn. Daarom hebben we deze website ontwikkeld”, legt Rick uit. Op de website kunnen gebruikers aangeven binnen welke periode ze elektriciteit willen gebruiken – 3, 6, 9, of 12 uur – en of ze willen sturen op duurzame opwek, lage CO₂-uitstoot, de laagste prijs of een combinatie daarvan. SlimVerbruik berekent vervolgens het persoonlijk optimale moment, zodat duidelijk is wanneer apparaten het best aan- of uitgezet kunnen worden. Het is een mooi voorbeeld van hoe energiedata kan worden omgezet in een praktisch product voor een breed publiek. Naast het gratis dashboard is er ook een API-koppeling beschikbaar tegen een kleine vergoeding.

Axioniq: van advies naar automatische aansturing

Waar SlimVerbruik vooral inzicht en advies biedt, gaat Axioniq een stap verder. Klanten gaven aan dat een advies en een API-koppeling niet altijd voldoende zijn: ze wilden processen graag automatisch aan- en uitschakelen op het voor hen meest gunstige moment. “Bovendien bleek er behoefte aan maatwerk, waarbij variabelen als teruglevertarieven, nettarieven en bedrijfsspecifieke eigenschappen worden meegenomen”, aldus Rick.

Daarom ontwikkelde Dycon Axioniq: een combinatie van software en hardware. De software combineert data van het Nationaal Energie Dashboard met klantspecifieke variabelen, zodat bedrijven precies weten wanneer ze bijvoorbeeld een batterij moeten laden of ontladen, een elektrolyser moeten starten of juist energie verkopen aan het net. Via een persoonlijk dashboard kunnen klanten het advies van Axioniq volgen én – indien gewenst – handmatig schakelen. De hardware is een compact kastje dat de signalen doorgeeft aan bestaande PLC’s (Programmable Logic Controllers), zodat machines automatisch kunnen starten of pauzeren op het juiste moment.

In de praktijk: Holthausen en de gemeente Groningen

Een van de eerste gebruikers van Axioniq is Holthausen Clean Technology. Hun elektrolysers in Groningen en Amsterdam worden automatisch opgestart op momenten dat de stroomprijs én de CO₂-uitstoot van de elektriciteitsproductie het laagst zijn. Axioniq houdt daarbij ook rekening met andere factoren zoals leveringsafspraken, de efficiëntie bij deellast en een minimale draaitijd die vaak nodig in verband met slijtage en opstarttijd. Op die manier worden de installaties niet alleen duurzaam, maar ook bedrijfseconomisch optimaal benut. Daarnaast werkt Dycon samen met de gemeente Groningen aan een pilot voor slimme aansturing van rioolgemalen. Daarbij worden pompmomenten verschoven naar uren met lagere energieprijzen en een lagere CO₂-intensiteit, zonder in te leveren op veiligheid en betrouwbaarheid.

Kwaliteit van de data

Voor SlimVerbruik en Axioniq vormt betrouwbare energiedata de kern. Dycon gebruikt daarvoor onder meer gegevens uit het Nationaal Energie Dashboard, zoals de elektriciteitsproductie uit wind en zon, de totale elektriciteitsmix en de bijbehorende CO₂-uitstoot. De data wordt regelmatig vergeleken met cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en getoetst aan praktijkmetingen bij klanten: “Zo krijgen we een goed beeld van de kwaliteit en zien we dat de data consistent en robuust genoeg is”, aldus Rick.

Samen de energietransitie versnellen

“Ons doel is om het bedrijven zo eenvoudig mogelijk te maken hun energiegebruik te sturen op duurzaamheid, CO₂-uitstoot en prijs,” vertelt Rick. “Hoe toegankelijker we dat maken, hoe sneller we samen de energietransitie kunnen versnellen.”

Voorbeeld dashboard Axioniq

Hieronder zie je het dashboard van Axioniq met een generieke elektrolyserconfiguratie (niet van een daadwerkelijke installatie). Het dashboard toont live het resultaat van de planning, geeft aan of de installatie draait volgens de ingestelde strategie en wat dit betekent voor de waterstofproductie, het energieverbruik en de kosten.

De energiemarkt is complex. Prijzen fluctueren, de hoeveelheid hernieuwbare energie verandert continu en voor niet-experts is het lastig om te begrijpen wat er precies gebeurt op de zogenaamde ‘onbalansmarkt’. Krachtwerk, een consultancybureau met de missie om positieve impact te maken op de energietransitie, wilde daar verandering in brengen. Het resultaat: een dashboard dat als 'weerbericht' voor de energiemarkt werkt. We spraken senior consultant Nassar Pragt die dit dashboard samen met zijn collega Twan Kramer bouwde. 

Van consultancy naar kennisdeling

Krachtwerk bestaat sinds 2017 en groeide de afgelopen jaren uit tot een consultancybureau met circa dertig medewerkers. Ze werken aan drie thema's: e-mobiliteit, elektriciteits- en flexibiliteitsmarkten en infrastructuur. Daarnaast geven ze trainingen via hun academie. "Ons doel is niet alleen projecten bij klanten doen," vertelt Nassar Pragt: "We willen echt impact maken op de energietransitie. De kennis die we opdoen in projecten combineren we en daar halen we nieuwe inzichten uit. Die delen we vervolgens weer via trainingen, maar er komen ook andere dingen uit voort, zoals het dashboard: marktinzicht.krachtwerk.nl”.

Een weerbericht voor energie

Het idee voor het dashboard ontstond na een interne training over de elektriciteits- en flexmarkt. "Ik leerde onder andere hoe de prijs tot stand komt en hoe dat samenhangt met de herkomst van de elektriciteit. Hartstikke interessant, maar ook best wel ingewikkeld, vooral voor leken." legt Nassar uit. "En het is ook nog eens iets wat elke dag verandert." Dat leidde tot de vraag: zou het niet handig zijn als er een soort weerbericht bestaat voor de energiemarkt? Een dashboard waar je ziet hoeveel hernieuwbare energie wordt opgewekt, wat de dagprijs voor elektriciteit per megawattuur (MWh) is en wat de onbalans op de elektriciteitsmarkt doet.  

Automatisch en actueel

Van idee naar werkelijkheid ging het snel. Nassar en Twan gingen aan de slag en januari 2025 ging het live. Het dashboard geeft een actueel en helder overzicht van de belangrijkste gegevens in de elektriciteitsmarkt. Door de verschillende grafieken te bekijken, kun je beter begrijpen hoe hernieuwbare energie, elektriciteitsprijzen en marktbalans met elkaar samenhangen. Door deze informatie slim te gebruiken, kun je efficiënter met energie omgaan en mogelijk kosten besparen. Het dashboard is volledig geautomatiseerd, zowel cijfers als teksten worden automatisch bijgewerkt. "Ik hou van techniek en ik hou ervan als dingen automatisch kunnen," zegt Nassar. "We hebben het zo gebouwd dat er heel weinig handmatig bijgehouden hoeft te worden."

Betrouwbare databron

Voor de energieproductiedata maakt Krachtwerk gebruik van de data van het Nationaal Energie Dashboard via een API-koppeling. Specifiek gaat het om de data over zonne-energie, windenergie op zee en windenergie op land. "Het Nationaal Energie Dashboard was de meest makkelijke databron om te gebruiken," vertelt Nassar. "We hebben de data tijdens het bouwen natuurlijk wel gecontroleerd door het te vergelijken met andere databronnen. Bovendien is het Nationaal Energie Dashboard een bekende en betrouwbare naam, wat extra zekerheid geeft over de kwaliteit van de data."

Voor wie is het dashboard?

Het dashboard trekt dagelijks gemiddeld rond de 100 bezoekers. Nassar vermoedt dat het vooral mensen zijn die wel te maken hebben met de elektriciteits- en flexmarkten, maar er niet heel diep in zitten. "Bijvoorbeeld mensen die samenwerken met een handelsteam, maar niet per se exact weten hoe prijzen tot stand komen. Voor die groep is het dashboard heel handig. Het geeft context die je anders nergens vandaan kunt halen. Maar eigenlijk kan het door iedereen worden gebruikt die meer inzicht wil hebben in wat er gebeurt op de elektriciteitsmarkt."

Benieuwd naar het dashboard? Bekijk het op: marktinzicht.krachtwerk.nl.